Numune Alma ve Laboratuvar Tetkikleri
Çalışanların sağlık gözetimi amacıyla gereken biyokimya, hematoloji, mikrobiyoloji ve toksikoloji testleri için numuneler (kan, idrar, gaita, burun/boğaz sürüntüsü) sabit tıbbi tetkik mekânında ya da gezici iş sağlığı araçlarıyla işyerinde alınabilir; basit hizmet laboratuvarında çalışılmasına izin verilmeyen tetkikler Sağlık Bakanlığınca ruhsatlandırılmış tıbbi laboratuvarlarda yaptırılır. Alınan numunelerin sıcaklığı takip edilip kayıt altına alınır, soğuk zincir gerektirenler uygun taşıma kaplarında taşınır ve numune, alındığı saatten itibaren en geç 48 saat içinde analiz edilir (Md.14).
Numune Alma Kapsamı ve Yöntemi
Numune alma hizmeti veren birimler, çalışanların sağlık gözetimi amacıyla gereken laboratuvar tetkiklerine ilişkin numuneleri iki farklı ortamda alabilir: sabit tıbbi tetkik mekânı ve/veya gezici iş sağlığı araçları. Bu sayede numune, ister sabit merkezde ister gezici araçla doğrudan işyerinde toplanabilir (Md.14/1).
Alınan numuneler, sağlık gözetiminin gerektirdiği tetkik alanlarına hizmet eder. Bu tetkik alanları ve tipik numune türleri aşağıdaki tabloda özetlenmiştir.
| Tetkik Alanı | Amaç (Sağlık Gözetimi) | Tipik Numune Türü | | --- | --- | --- | | Biyokimya | Metabolik ve organ fonksiyon değerlendirmesi | Kan, idrar | | Hematoloji | Kan hücre parametrelerinin değerlendirmesi | Kan | | Mikrobiyoloji | Enfeksiyon etkenlerinin araştırılması | Gaita, burun/boğaz sürüntüsü | | Toksikoloji | Maruziyet ve toksik madde değerlendirmesi | Kan, idrar |
Mevzuatta numune türleri kan, idrar, gaita ve burun/boğaz sürüntüsü olarak sayılmıştır (Md.14/1).
Basit Hizmet Laboratuvarı ve Tetkik Sınırı
Numune alma hizmeti kapsamında basit hizmet laboratuvarı kurulabilir (Md.14/2). Ancak bu laboratuvarların çalışabileceği tetkiklerin bir sınırı vardır: basit hizmet laboratuvarında çalışılmasına izin verilmeyen tetkikler, Sağlık Bakanlığınca ruhsatlandırılmış tıbbi laboratuvarlarda yaptırılır (Md.14/3).
Bu ayrım, temel/basit düzeydeki tetkiklerin yerinde yapılabilmesine imkân tanırken; ileri düzey ya da özel ruhsat gerektiren tetkiklerin yetkili ve ruhsatlı tıbbi laboratuvarlara yönlendirilmesini esas alır.
Numunelerin Taşınması, Analiz Süresi ve Kimliklendirme
Numunelerin bütünlüğünü korumak amacıyla mevzuat, taşıma ve analiz aşamalarına yönelik somut kurallar belirlemiştir (Md.14/4):
- Sıcaklık takibi: Numunelerin sıcaklığı takip edilerek kayıt altına alınır.
- Soğuk zincir: Soğuk zincir gerektiren numuneler uygun taşıma kaplarında taşınır.
- Analiz süresi: Numune, alındığı saatten itibaren en geç 48 saat içinde analiz edilir.
- Kimliklendirme: Numuneler; numuneyi kimin, ne zaman aldığı gibi bilgilerle etiketlenerek kimliklendirilir.
Ayrıca taşıma işlemi, enfeksiyöz madde taşımaya ilişkin ilgili yönetmeliğe uygun biçimde gerçekleştirilir. Bu kurallar bütünü, numunenin alındığı andan analiz edildiği ana kadar izlenebilir ve güvenli kalmasını amaçlar.