Fazla Çalışma Yönetmeliği
Resmî adı: İş Kanununa İlişkin Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği
Metin, mevzuat.gov.tr'nin güncel konsolide hâlinden derlenmiştir · mevzuat.gov.tr'de doğrula ↗
Bu yönetmelik, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 41. maddesine dayanılarak hazırlanmıştır (Md.2). İş Kanunu’na dayandığı için uygulama alanı da o kanuna tabi iş ilişkileridir. İnternette bu belge sık sık memur mesaisiyle karıştırılır. Oysa bu yönetmeliğin metninde memurlara ilişkin hiçbir hüküm yoktur; memurların fazla çalışması bu belgenin dışında, kendi mevzuatında düzenlenir. Sayfadaki kurallar, işçi statüsünde çalışanlar ile onların işverenlerini ilgilendirir.
Pratikte yönetmelik üç temel soruyu cevaplar. Fazla mesai ücreti ne kadar zamlı ödenir, yılda en çok kaç saat yapılabilir, işçinin onayı nasıl alınır? Haftalık 45 saati aşan her çalışma fazla çalışma sayılır (Md.3). 2004’te yayımlanan metin, 25.08.2017 tarihli değişiklikle iki noktada güncellendi: maden işçileri ve onay usulü.
Bir Bakışta
| Konu | Esas | Dayanak |
|---|---|---|
| Fazla çalışma tanımı | Haftalık 45 saati aşan çalışmalar | (Md.3) |
| Fazla çalışma zammı | Normal saat ücretinin %50 fazlası | (Md.4) |
| Fazla sürelerle çalışma zammı | Normal saat ücretinin %25 fazlası | (Md.4) |
| Yıllık üst sınır | İşçi başına toplam 270 saat | (Md.5) |
| İşçi onayı | Yazılı onay şart; 30 gün önceden bildirimle geri alınabilir | (Md.9) |
| Kayıt yükümlülüğü | İmzalı fazla mesai belgesi işçinin özlük dosyasında saklanır | (Md.10) |
Zam Oranları: %50 ve %25 Nerede Uygulanır?
Fazla çalışmanın her saati, normal saat ücretinin yüzde elli artırılmasıyla ödenir (Md.4). Sözleşmeyle haftalık süre 45 saatin altında belirlenmişse durum değişir. Bu süreyi aşan ama 45 saati geçmeyen çalışma “fazla sürelerle çalışma” olur (Md.3). Onun zammı yüzde yirmi beştir (Md.4). Yer altı maden işlerinde zorunlu neden ve olağanüstü hallerde ayrı bir kural işler. Haftalık 37,5 saati aşan her saat, en az yüzde yüz zamlı ödenir (Md.4). Ödemeler bordroda ve ücret hesap pusulasında açıkça gösterilir (Md.10). Ayrıntı için Md.4 tam metnine bakabilirsiniz.
Kimlere Fazla Mesai Yaptırılamaz?
Yönetmelik bazı işçileri kesin olarak korur (Md.8). Liste şöyledir: 18 yaşını doldurmamış işçiler, sağlığının elvermediği hekim raporuyla belgelenen işçiler, gebe, yeni doğum yapmış ve çocuk emziren işçiler, kısmi süreli çalışanlar ile — zorunlu neden ve olağanüstü haller dışında — yer altı maden işlerinde çalışan işçiler (Md.8). Kısmi süreli işçilere fazla sürelerle çalışma da yaptırılamaz (Md.8). Bazı işlerde ise fazla mesai yasaktır (Md.7): sağlık kuralları gereği günde en çok 7,5 saat çalışılabilen işler, gece döneminde yürütülen işler (gündüz işine ek fazla çalışmaların gece yapılması hariç) ile yer ve su altında yapılan işler.
Sık Sorulan Sorular
Fazla çalışma yönetmeliği memurları (657) kapsar mı?
Hayır. Yönetmelik, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 41. maddesine dayanılarak hazırlanmıştır (Md.2). Bu yüzden yalnızca işçileri kapsar. Memurların fazla çalışması bu belgenin dışında, kendi mevzuatında düzenlenir.
Fazla sürelerle çalışma nedir?
Sözleşmeyle haftalık çalışma süresi 45 saatin altında belirlendiğinde gündeme gelir. Bu süreyi aşan ve 45 saate kadar yapılan çalışmalardır (Md.3). Ücreti yüzde 25 zamlı ödenir (Md.4).
Yılda en fazla kaç saat fazla mesai yapılabilir?
Toplam 270 saati aşamaz; sınır işyerine değil işçinin şahsına bağlıdır (Md.5). Hesapta yarım saatten az süre yarım saat, yarım saati aşan süre bir saat sayılır (Md.5).
Yönetmeliğin 9. maddesi ne diyor?
Fazla mesai için işçinin yazılı onayı şarttır (Md.9). Onay, iş sözleşmesi yapılırken ya da ihtiyaç doğduğunda alınır ve özlük dosyasında saklanır (Md.9). İşçi, onayını 30 gün önceden yazılı bildirimle geri alabilir (Md.9). Zorunlu neden ve olağanüstü durumlarda onay aranmaz (Md.9). Md.9 tam metni
Fazla mesai yerine izin kullanılabilir mi?
Evet. İşçi, işverene yazılı başvurarak zamlı ücret yerine serbest zaman seçebilir (Md.6). Her fazla çalışma saati için 1 saat 30 dakika izin hakkı doğar (Md.6). Fazla sürelerle çalışmada karşılık 1 saat 15 dakikadır (Md.6). Serbest zaman 6 ay içinde, iş günlerinde ve ücret kesilmeden kullanılır (Md.6).
Değişiklik Geçmişi
Konsolide metindeki değişiklik ibarelerinden çıkarılmıştır — 1 değişiklik işlemi.
| Tarih | Değiştiren Kanun | Etkilenen | İşlem |
|---|---|---|---|
| 25.08.2017 | 30165 | 2 madde/ek | Değişik, Ek |
Tam Metin (güncel konsolide)
Kayıttaki 12 maddenin tamamını göster / gizle
1
Bu Yönetmeliğin amacı, ülkenin genel yararları yahut işin niteliği veya üretimin artırılması gibi nedenlerle 4857 sayılı İş Kanununun 63 üncü maddesinde belirtilen haftalık normal çalışma süresinin dışında yapılacak fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışmaya ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.
2
Bu Yönetmelik, 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanununun 41 inci maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.
3
Bu Yönetmelikte geçen: a) Fazla çalışma: İş Kanununda yazılı koşullar çerçevesinde haftalık 45 saati aşan çalışmaları, b) Fazla sürelerle çalışma: Haftalık çalışma süresinin sözleşmelerle 45 saatin altında belirlendiği durumlarda bu çalışma süresini aşan ve 45 saate kadar yapılan çalışmaları ifade eder.
4
Fazla çalışmanın her saati için verilecek ücret, normal çalışma ücretinin saat başına düşen tutarının yüzde elli yükseltilmesi suretiyle ödenir. Fazla sürelerle çalışmalarda her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret, normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde yirmibeş yükseltilmesiyle ödenir. Parça başına veya yapılan iş tutarına göre ücret ödenen işlerde, fazla çalışma süresince işçinin ürettiği parça veya iş tutarının hesaplanmasında zorluk çekilmeyen hallerde, her bir fazla saat içinde yapılan parçayı veya iş tutarını karşılayan ücret esas alınarak fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma ücreti hesaplanır. Bu usulün uygulanmasında zorluk çekilen hallerde, parça başına veya yapılan iş tutarına ait ödeme döneminde meydana getirilen parça veya iş tutarları, o dönem içinde çalışılmış olan normal ve fazla çalışma saatleri sayısına bölünerek bir saate düşen parça veya iş tutarı bulunur. Bu yolla bulunan bir saatlik parça veya iş tutarına düşecek bir saatlik normal ücretin, yüzde elli fazlası fazla çalışma ücreti, yüzde yirmibeş fazlası fazla sürelerle çalışma ücretidir. Yüzde usulünün uygulandığı işyerlerinde fazla çalışma ücreti, 4857 sayılı İş Kanununun 51 inci maddesinde öngörülen yönetmelik hükümlerine göre ödenir. (E k fıkra:RG-25/8/2017-30165) Yer altında maden işlerinde çalışan işçilere, 4857 sayılı Kanunun 42 nci maddesi uyarınca zorunlu nedenlerle ve 43 üncü maddesi uyarınca olağanüstü hallerde, haftalık otuz yedi buçuk saati aşan her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret, normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde yüzden az olmamak üzere arttırılması suretiyle ödenir.
5
Fazla çalışma süresinin toplamı bir yılda ikiyüzyetmiş saatten fazla olamaz. Bu süre sınırı, işyerlerine veya yürütülen işlere değil, işçilerin şahıslarına ilişkindir. Fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma sürelerinin hesabında yarım saatten az olan süreler yarım saat, yarım saati aşan süreler ise bir saat sayılır.
6
Fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma yapan işçi, isterse işverene yazılı olarak başvurmak koşuluyla, bu çalışmalar karşılığı zamlı ücret yerine, fazla çalıştığı her saat karşılığında bir saat otuz dakikayı, fazla sürelerle çalıştığı her saat karşılığında bir saat onbeş dakikayı serbest zaman olarak kullanabilir. İşçi hak ettiği serbest zamanı, 6 ay zarfında işverene önceden yazılı olarak bildirmesi koşuluyla ve işverenin, işin veya işyerinin gereklerine uygun olarak belirlediği tarihten itibaren iş günleri içerisinde aralıksız ve ücretinde bir kesinti olmadan kullanır. İşçinin bu kanundan ve sözleşmelerden kaynaklanan tatil ve izin günlerinde serbest zaman kullandırılamaz.
7
Aşağıda sayılan işlerde fazla çalışma yaptırılamaz. a) İş Kanununun 63 üncü maddesinin son fıkrası uyarınca sağlık kuralları bakımından günde ancak 7,5 saat ve daha az çalışılması gereken işlerde, b) Aynı Kanunun 69 uncu maddesinin l inci fıkrasındaki tanıma göre gece sayılan gün döneminde yürütülen işlerde (şu kadar ki, gündüz işi sayılan çalışmalara ek olarak bu Yönetmelikte öngörülen fazla çalışmalar gece döneminde yapılabilir), c) Maden ocakları, kablo döşemesi, kanalizasyon, tünel inşaatı gibi işlerin yer ve su altında yapılanlarında.
8
Aşağıda sayılan işçilere fazla çalışma yaptırılamaz. a) 18 yaşını doldurmamış işçiler, b) İş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesi ile önceden veya sonradan fazla çalışmayı kabul etmiş olsalar bile sağlıklarının elvermediği işyeri hekiminin veya Sosyal Sigortalar Kurumu Başkanlığı hekiminin, bunların bulunmadığı yerlerde herhangi bir hekimin raporu ile belgelenen işçiler, c) İş Kanununun 88 inci maddesinde öngörülen Yönetmelikte belirtilen gebe, yeni doğum yapmış ve çocuk emziren işçiler, d) Kısmi süreli iş sözleşmesi ile çalıştırılan işçiler. e) (Ek:RG-25/8/2017-30165) 4857 sayılı Kanunun 42 nci maddesi uyarınca zorunlu nedenler ve 43 üncü maddesi uyarınca olağanüstü haller dışında yer altında maden işlerinde çalışan işçilere fazla çalışma yaptırılamaz. Kısmi süreli iş sözleşmesi ile çalışan işçilere fazla sürelerle çalışma da yaptırılamaz.
9
Fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma yaptırmak için işçinin yazılı onayının alınması gerekir. Zorunlu nedenlerle veya olağanüstü durumlarda yapılan fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma için bu onay aranmaz. (Değişik:RG-25/8/2017-30165) Fazla çalışma ihtiyacı olan işverence bu onay iş sözleşmesinin yapılması esnasında ya da bu ihtiyaç ortaya çıktığında alınır ve işçi özlük dosyasında saklanır. Fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma yapmak istemeyen işçi verdiği onayı otuz gün önceden işverene yazılı olarak bildirimde bulunmak kaydıyla geri alabilir.
10
İşveren, fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma yaptırdığı işçilerin bu çalışma saatlerini gösteren bir belge düzenlemek, imzalı bir nüshasını işçinin özlük dosyasında saklamak zorundadır. İşçilerin işlemiş olan fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma ücretleri normal çalışmalarına ait ücretlerle birlikte, 4857 sayılı İş Kanununun 32 ve 34 üncü maddeleri uyarınca ödenir. Bu ödemeler, ücret bordrolarında ve İş Kanununun 37 nci maddesi uyarınca işçiye verilmesi gereken ücret hesap pusulalarında açıkça gösterilir.
11
Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
12
Bu Yönetmelik hükümlerini Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı yürütür.
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır; resmî ya da bağlayıcı niteliği yoktur. Metnin bağlayıcı hâli için Resmî Gazete ve mevzuat.gov.tr esas alınır. Güncelleme: 01.08.2026