ÇASMER Çalışan Sağlığı Merkezi · Bilgi Kaynağı

Hijyen Belgesi: Kim Almak Zorunda, Nereden Alınır?

Özet. Hijyen belgesi, Hijyen Eğitimi Yönetmeliği kapsamındaki işyerlerinde çalışanların alması zorunlu eğitimin belgesidir. Eğitimi Milli Eğitim Bakanlığına bağlı öğretim kurumları ya da işyeri sahibi kendi imkanıyla verir; belge sağlık raporu değildir.

Hijyen belgesi 2013’ten bu yana bazı iş kollarında işe başlamanın şartı. Kaynağı Sağlık Bakanlığı ile Milli Eğitim Bakanlığının birlikte çıkardığı Hijyen Eğitimi Yönetmeliği (RG 05.07.2013/28698). Belge çoğu zaman sağlık raporuyla, eskiden kalkmış portör muayenesiyle ya da İSG eğitimiyle karıştırılır; üçü de ayrı şeyler.

Kim almak zorunda?

Yönetmelik md.5/1: kapsamdaki işyerlerinde, Genel Müdürlük tarafından verilen belgeye sahip olmayan kişiler çalıştırılamaz. İşyeri sahipleri ve işletenleri çalışanlarının hijyen eğitimi almasından ve belgeli çalıştırılmasından birinci derecede sorumludur; işyerinde bizzat çalışıyorlarsa kendileri de eğitimi alır. Kapsam Yönetmeliğin 2. maddesinde sayılan iş kollarıdır: gıda üretim ve satış yerleri, insani tüketim amaçlı su üretimi, konaklama tesisleri, berber, kuaför ve güzellik salonları, hamam, sauna ve benzeri yerler ile Yönetmelikte sayılan diğer işler. Bir kolda çalışanın mesleği değil, işyerinin türü belirleyicidir; gıda işletmesinin muhasebecisi de kapsamdadır.

Hangi iş kollarında hijyen belgesi gerekir?

Eğitimin konularını ve sürelerini komisyon iş koluna göre belirler (md.7/3). Kapsamdaki iş kolları md.2/1’de dört bent ve komisyona bırakılan bir bentle sayılır:

Bentİş kolu
aGıda üretim ve perakende iş yerleri
bİnsani tüketim amaçlı sular ile doğal mineralli suların üretimini yapan iş yerleri
cKaplıca, hamam, sauna, berber, kuaför, dövme ve pirsing yapılan yerler, masaj ve güzellik salonları ve benzeri yerler
çOtel, motel, pansiyon ve misafirhane gibi yerler
dKomisyon tarafından hijyen eğitimi verilmesi uygun görülen diğer iş kolları

5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu kapsamındaki işyerlerinde çalışanlar için zorunlu olan gıda hijyeni eğitim konuları bu yönetmeliğin dışındadır (md.2/2).

Hijyen belgesi kaç yıl geçerli, eğitim kaç saat?

Belge, kişi hizmet verdiği sürece geçerli kabul edilir; yönetmelikte belirli bir yıl sınırı yoktur (md.6/3). Eğitim sekiz saatten az olamaz (md.6/2).

Kaynak: Hijyen Eğitimi Yönetmeliği md.2, md.4, md.6, md.7, md.8 (mevzuat.gov.tr).

Eğitimi kim verir, belge nereden alınır?

Md.6/1 iki yol tanır. Birinci yol Milli Eğitim Bakanlığı Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğüne bağlı öğretim kurumları, yani halk eğitimi merkezleri. Eğitim sonunda e-Devlet’te görünen belge düzenlenir. İkinci yol, işyeri sahibinin komisyonca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde eğitimi çalışanlarına kendi imkanlarıyla vermesi; bu yolda eğitimin içeriği ve süresi yine komisyonun belirlediği esaslara uyar (md.7/3).

Belgeyi Milli Eğitim Bakanlığı Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğüne bağlı öğretim kurumları verir (md.4/1-b, md.4/1-ç). İşyeri sahibi eğitimi kendi imkanıyla verirse, eğitimlere ve belgelendirmeye ait usul ve esasları komisyon belirler (md.7/3).

Sağlık raporu ve portör muayenesiyle farkı

Hijyen belgesi bir eğitim belgesidir; kişinin hasta olup olmadığını göstermez. Eskiden gıda işlerinde zorunlu olan portör muayenesi 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu md.126–127’nin 2011’de değiştirilmesiyle kaldırıldı; yerine bu Yönetmelik geldi. Yönetmelik md.9 ise sağlık tarafını şöyle kurar: maddede sayılan bulaşıcı hastalıkları bulunanlar, iyileşme hâlini ya da bulaştırıcılığın olmadığını raporla belgeleyene kadar kapsamdaki işyerlerinde çalışamaz ve çalıştırılamaz. Yani zorunlu olan periyodik bir “portör raporu” değil, hastalık hâlinde çalışmaktan uzak durma ve iyileşmeyi belgelemedir.

İşe giriş sağlık raporu ise 6331 sayılı Kanun md.15’ten gelir ve işyeri hekimince düzenlenir; hijyen belgesinin yerine geçmez, hijyen belgesi de onun yerine geçmez. Gıda işletmesinde yeni başlayan bir çalışan için üç ayrı şey gerekir: işe giriş sağlık raporu, hijyen belgesi ve İSG eğitimi.

Eğitimin içeriği

Eğitimin içeriğini komisyon belirler. İçerik, hijyen ilkelerine uyulmaması sebebiyle halk sağlığı açısından risk oluşturduğu bilinen virüslerin, bakterilerin, parazitlerin, mantarların ve diğer enfeksiyon etkenlerinin genel özelliklerini, bulaşma yollarını, hangi iş kolunda nasıl bulaşma olabileceğini, hastalık belirtilerini ve korunma yollarını kapsar (md.8/1). İş kolunun özelliğine göre hijyen ve temizlik ilkeleri de anlatılır (md.8/2). Eğitim sonunda katılımcıya e-yaygın sistemi üzerinden kurs bitirme belgesi verilir (md.6/3).

İşverene pratik liste

Çalışan işe başlamadan belgenin e-Devlet çıktısını alın ve özlük dosyasına koyun. Belgesi olmayan çalışanı halk eğitimi merkezine yönlendirin; kurs takvimi ilçeye göre değişir. İşyerinde bizzat çalışıyorsanız kendi belgenizi de alın. Denetim Sağlık Bakanlığı il müdürlükleri ve belediye zabıtası tarafından yapılır; belgesiz çalıştırma Yönetmeliğin dayandığı 1593 sayılı Kanun kapsamında ceza konusudur.

Bursa’da belgesi olmayan çalışanın hangi kursa yönlendirileceğini Gözetim OSGB’nin hijyen belgesi sayfası anlatıyor.

İlgili hizmet

İSG / OSGB hizmeti — gozetimosgb.com.tr