OSGB ile İSGB Arasındaki Fark
İSGB Nedir, OSGB’den Nasıl Ayrılır?
İSGB (İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimi), iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini yürütmek üzere işyerinin kendi içinde kurduğu birimdir; OSGB (Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi) ise aynı hizmeti işyeri dışından veren, Bakanlıkça yetkilendirilmiş kuruluştur.
Yönetmelik İSGB’yi şöyle tanımlar: “işyerinde iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini yürütmek üzere kurulan, gerekli donanım ve personele sahip olan birim” (Md.4/ç).
| Ölçüt | İSGB | OSGB |
|---|---|---|
| Açılımı | İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimi | Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi |
| Nerede bulunur | İşyerinin kendi bünyesinde | İşyeri dışında, ayrı bir kuruluşta |
| Personeli kim istihdam eder | İşveren (kendi çalışanı) | OSGB’nin kendisi |
| ÇSGB yetki belgesi | Gerekmez | Gerekir |
| Sözleşmenin tarafı | İşveren ↔ görevlendirilen kişi | İşveren ↔ OSGB |
Her iki yapı da aynı yasal yükümlülüğe hizmet eder: çalışanlara iş sağlığı ve güvenliği hizmeti sunulmasının işveren tarafından sağlanması.
Görev ve Sorumluluklar Aynı Maddede
Sık yapılan varsayım, İSGB’nin “daha sınırlı” veya OSGB’nin “daha kapsamlı” olduğudur. Yönetmelik böyle bir ayrım yapmaz: İSGB ve OSGB’lerin görev, yetki ve sorumlulukları tek bir maddede düzenlenmiştir (Md.13/1).
Her ikisi de çalışma ortamı gözetiminde işverene rehberlik etmek, sağlık gözetimini uygulamak, eğitim ve bilgilendirme planlamak, acil durum planlarını hazırlamak ve yıllık çalışma planı sunmakla yükümlüdür. Bu yükümlülüklerin işveren tarafındaki karşılığı için işveren yükümlülükleri sayfasına bakılabilir.
Bir fark, hizmetin içeriğinde değil kuruluşun kendi statüsündedir: OSGB’lere ayrıca yetki belgesi, arşivde saklama ve sorumlu müdür gibi yükümlülükler de düşer (Md.13’ün sonraki fıkraları). İSGB için bunlar aranmaz.
Seçim Her Zaman Serbest Değil
Kritik hüküm burada:
“İşveren, işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanının tam süreli görevlendirilmesi gereken durumlarda İSGB kurar.” (Md.5/3)
Yani tam süreli görevlendirme gerektiren bir işyeri, dışarıdan hizmet alarak bu yükümlülükten kurtulamaz. Tam süre hesabında 4857 sayılı İş Kanununa göre belirlenen haftalık çalışma süresi esas alınır (Md.5/4).
Tam süreli görevlendirmenin hangi çalışan sayısı ve tehlike sınıfında zorunlu olduğu bu yönetmelikte değil, işyeri hekimi ile iş güvenliği uzmanının görevlendirilme sürelerini düzenleyen ayrı yönetmeliklerde belirlenir.
Tam süreli görevlendirme zorunluluğu doğmayan hâllerde sıralama şöyledir (Md.5/1-2):
- İşveren, kendi çalışanları arasından gerekli niteliklere sahip işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı görevlendirir. On ve daha fazla çalışanı olan çok tehlikeli sınıftaki işyerlerinde ayrıca diğer sağlık personeli (hemşire, sağlık memuru, acil tıp teknikeri veya çevre sağlığı teknisyeni) görevlendirilir.
- Gerekli nitelikleri kendisi taşıyorsa, tehlike sınıfı ve çalışan sayısını dikkate alarak hizmeti kendisi üstlenebilir.
- İşyerinde gerekli niteliklere sahip personel bulunmuyorsa, yükümlülüğün tamamı veya bir kısmı OSGB ya da ÇASMER’den hizmet alınarak yerine getirilir (Md.5/2).
İSGB Kurulurken Aranan Şartlar
Yönetmelik, İSGB için aranan fiziki şartları sayıyla belirler (Md.10):
- Oluşum: En az bir işyeri hekimi ve işyerinin tehlike sınıfına uygun belgeye (A, B veya C sınıfı) sahip en az bir iş güvenliği uzmanı (Md.10/1)
- Konum: Asıl işin yürütüldüğü mekânda ve giriş katta kurulması esastır (Md.10/2-a)
- Odalar: Her biri 8 m²’den az olmamak üzere bir iş güvenliği uzmanı odası ile işyeri hekiminin kullanacağı bir muayene odası; ayrıca 12 m²’den az olmamak üzere bir ilkyardım ve acil müdahale odası (Md.10/2-b)
- Çoğaltma: Tam zamanlı görevlendirilen her hekim ve uzman için aynı şartlarda ayrı birer oda (Md.10/2-b)
- Donanım: Yönetmelik Ek-1’deki araç ve gereçler, ayrıca çalışanları acil durumda en yakın sağlık birimine ulaştıracak uygun araç (Md.10/2-c)
- Bütünlük: Bölümler aynı alanda bulunur ve çalışanların kolayca görebileceği şekilde işaretlenir (Md.10/3)
Bir istisna vardır: Sağlık Bakanlığından ruhsatlı sağlık hizmeti sunucusu olan işyerlerinde kurulan İSGB’lerde ilkyardım ve acil müdahale odası şartı ile Ek-1 donanımı ve ulaşım aracı zorunluluğu aranmaz (Md.10/4).
OSGB’den Hizmet Alındığında Aranan Şartlar
Buradaki şartlar iki katmanlıdır ve karıştırılmamalıdır.
Birinci katman — OSGB’nin kendi kuruluş şartları. Bir OSGB’nin yetki alabilmesi için sağlaması gereken fiziki koşullar ayrıca ve daha ayrıntılı düzenlenmiştir (Md.12/3): en az 10 m² muayene odası, en az 15 m² ilkyardım ve acil müdahale odası, en az 10 m² uzman odası, en az 12 m² bekleme yeri, ayrıca arşiv odası ile tuvalet ve lavabo. Ayrıntısı OSGB nedir, nasıl seçilir sayfasındadır. Bu yük OSGB’ye aittir, hizmeti alan işverene değil.
İkinci katman — hizmeti alan işverene kalan yükümlülükler. Dışarıdan hizmet almak işvereni yükümlülükten çıkarmaz, türünü değiştirir (Md.11):
- 50 ve daha fazla çalışanı olan işyerlerinde: işyeri hekimi ile diğer sağlık personeline ve iş güvenliği uzmanına 8 m²’den az olmamak üzere toplam iki oda temin edilir; ayrıca acil durumlarda çalışanların en yakın sağlık birimine ulaştırılması için uygun araç bulundurulur (Md.11/2)
- 50’den az çalışanı olan işyerlerinde: hizmetin etkin verilebilmesi için çalışma süresince kullanılmak üzere uygun bir yer sağlanır (Md.11/3)
Ve her hâlde: görevlendirilen kişi veya OSGB’nin araç, gereç, mekân ve zaman gibi bütün ihtiyaçlarını karşılamak, yazılı olarak bildirilen tedbirleri yerine getirmek ve taraflar arasında koordinasyonu sağlamak işverenin sorumluluğundadır (Md.5/5).
Sözleşmenin Tarafı Kim?
Hukuki ilişki iki yapıda farklı taraflar arasında doğar (Md.14/1):
- Kendi çalışanı görevlendiriliyorsa: bu kişilerle işveren arasında sözleşme imzalanır.
- OSGB’den hizmet alınıyorsa: OSGB ile işveren arasında sözleşme imzalanır.
Her iki hâlde de kayıt İSG-KATİP üzerinden yürür (İSG hizmetleri yönetmeliği). İki yapı birlikte de çalışabilir: yönetmelik, işletme içinden veya dışından görevlendirilenler arasındaki koordinasyonun işveren tarafından sağlanacağını açıkça söyler (Md.15/3).
Karar Sırası
- İşyeri tam süreli görevlendirme eşiğinde mi? Eşiğe ulaşılıyorsa İSGB kurmak zorunludur; tercih yoktur (Md.5/3).
- İşyerinde gerekli belgelere sahip çalışan var mı? Varsa hizmet görevlendirme yoluyla yürütülür (Md.5/1).
- Yoksa yetkilendirilmiş bir OSGB veya ÇASMER’den hizmet alınır (Md.5/2).
Yetki belgesinin kapsamı ve güncelliği, Bakanlığın yayımladığı resmî listelerden yetki doğrulama üzerinden sorgulanır.